گرایش طیفی از جوانان جامعه به حضور در باشگاه های بدن سازی، بعضا باعث می شود به سمت مصرف داروهای نیروزا کشیده شوند که به شدت سلامت آنها را تهدید می کند. همچنین، گروهی دیگر از افرادجوان و زنان هستند که از داروهای جنسی، لاغری و زیبایی استفاده می کنند، بدون اینکه متوجه عوارض ناگوار آن باشند. از همین رو، بازار داروهای قاچاق و تقلبی در کشور، با توجه به این شرایط از رونق بالایی برای سوءاستفاده کنندگان و قاچاقچیان دارو برخوردار است که متاسفانه علاوه بر اینکه اقتصاد حوزه سلامت را تهدید می کند، سلامت استفاده‌کنندگان از این قبیل داروهای قاچاق و تقلبی نیز به شدت در خطر است.

بر اساس گزارش های سازمان بهداشت جهانی، سالانه حدود ۲۰۰ هزار نفر در دنیا قربانی مصرف داروهای تقلبی و قاچاق می شوند. همچنین، بر اساس اعلام این سازمان حدود ۲۵ درصد از داروهای عرضه شده در بازار مصرف جهان تقلبی هستند که این موضوع نگرانی جدی جامعه جهانی را برانگیخته است.

معضل داروهای تقلبی جهانی است و هیچ کشوری از تبعات این مشکل در امان نیست، با این حال در کشورهای توسعه یافته این موضوع بسیار جدی گرفته شده اما در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته این معضل همچنان در اولویت های نخست دست اندرکاران مربوطه برای پیگیری و برخورد نیست.

بررسی ها نشان می دهد پاکستان، چین و هندوستان بزرگترین تولید و توزیع کنندگان داروهای تقلبی در جهان هستند حال آنکه بیشترین داروی قاچاق و تقلبی، از پاکستان و عراق به ایران وارد می شود. هم اکنون ترکیه، امارات متحده عربی، پاکستان، سوریه و عراق از مهمترین مبادی ترانزیت داروهای تقلبی و قاچاق هستند.

بر اساس گزارش پلیس فتا، در حال حاضر بیش از هزار سایت اینترنتی در زمینه پخش و توزیع داروهای تقلبی در جهان شناسایی شده اند. از آنجا که یکی از مهمترین مبادی فروش و توزیع داروهای قاچاق و تقلبی، شبکه های اینترنتی هستند پیش بینی می شود در صورت کم توجهی دست اندرکاران مربوطه نسبت به این موضوع در آینده نه چندان دور فروش داروهای تقلبی و قاچاق از طریق اینترنت دامنگیر ایران نیز شود.

دكتر محمدمهدي قيامت معاون آموزشي و پ‍ژوهشي سازمان نظام پزشكي تهران، معتقد است که حداقل، ۲۰ تا ۳۰ درصد داروهای لاغری، زیبایی و آرایشی مصرفی در کشور قاچاق، تقلبی و پرعارضه هستند که سلامت جامعه را تهدید می‌کنند.

به گفته وی، داروهاي تقلبي به‌ طور عمده در كارگاه‌ هاي زير زميني هند، چين، پاكستان و ساير كشورها و حتي برخي كشورهاي اروپايي توليد و روانه بازار مصرف مي‌شوند.

دكتر سيد حميد خويي رئيس انجمن علمي داروسازان ايران نیز با تأييد وجود داروهاي تقلبي در كشور، معتقد است که دليل اصلي واردكردن داروهاي قاچاق به كشور عواملي نظير سودجويي و سوداگري است. داروهاي تقلبي با هزينه‌هاي به‌ مراتب پايين‌تر از داروهاي اصلي ساخته و وارد كشور مي‌شوند.

دکتر خیرالله غلامی رئیس انجمن داروسازی بالینی گفت: هر یک هزار دلار سرمایه گذاری در زمینه داروهای تقلبی ۲۰۰ تا ۴۵۰ هزار دلار برای افراد سود دارد، این در حالی است که همین مقدار سرمایه گذاری در زمینه هروئین و تریاک ۲۰ هزار دلار سود دارد.

***داروهای تقلبی عامل 200 هزار مرگ

درهمین حال یک عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران گفت: سالانه حدود 200 هزار نفر به علت مصرف داروهای تقلبی که با برندهای معروف وارد بازار می شوند، جان خود را از دست می دهند.

دکتر «سیدعلی فاطمی» در خصوص اینکه چگونه سیاستگذاران امر می توانند با پدیده قاچاق داروهای تقلبی مبارزه کنند، افزود: باید مسوولان قوانین کیفری وضع کنند که برای قاچاقچیان، تجویزکنندگان و فروشندگان به اندازه کافی بازدارنده باشد و همچنین مبادی ورود به کشور را تحت کنترل در آورند.

وی با تاکید بر اینکه باید بر محل های تجویز، توزیع و عرضه کنترل دائمی داشته باشند، خاطرنشان کرد: متولیان نظام سلامت در کشور باید هماهنگی لازم را بین گمرکات، پلیس و سایر نهادهای نظارتی برقرار کنند و فهرست داروهای رسمی ایران را متناسب با نیازهای جامعه پزشکی به روز کنند.

به گفته عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران، روند اخذ مجوز برای تولید و واردات داروها، مکمل های غذایی و فرآورده های بهداشتی و آرایشی سودمند و اثربخش باید تسهیل شود.

وی با بیان اینکه بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی بیشترین داروهای تقلبی به ترتیب رده بندی دارویی مربوط به تناسلی - ادراری، متفرقه، آنتی بیوتیک، اعصاب مرکزی، گوارشی و قلبی - عروقی است، افزود: طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی داروهایی که به صورت عمدی و از روی فریب، به لحاظ هویت و منشا دارای برچسب اشتباه هستند، داروی تقلبی محسوب می شوند.

فاطمی با بیان اینکه کیفیت این فرآورده ها غیر قابل پیش بینی است، ادامه داد: بعضی از آنها دارای مواد موثره به صورت صحیح، اما در بسته بندی های جعلی(تقلید از بسته بندی یک مارک تجاری معتبر) هستند، بعضی دیگر مواد تشکیل دهنده اشتباه دارند و یا گاهی بدون ماده موثره و یا با مواد موثره ناکارآمد(کمتر از 80%) ارائه می شوند.

عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران با بیان اینکه متولیان نظام سلامت باید با برنامه های آموزشی آگاهی لازم را در جامعه ایجاد کنند، گفت: با توجه به اینکه منشا واردات بسیاری از داروهای قاچاق و تقلبی، کمبودهای دارویی در داخل کشور است، با اتخاذ راهکارهای جدید و مناسب، بر توزیع صحیح و عادلانه دارو در سراسر کشور نظارت داشته باشند و کمبودهای دارویی را به موقع برطرف کنند.

وی همچنین به توجه و همکاری جامعه پزشکی در این زمینه اشاره کرد و افزود: در صورتیکه مصرف یک دارو را خارج از فهرست رسمی داروهای ایران برای یک بیمار ضروری می دانند، او را به مراکز تک نسخه ای تدارک دارو راهنمایی کنند و پزشکان باید در نظر داشته باشند که فروش دارو و هر فرآورده مشابه در داخل مطب ممنوع است.

به گفته فاطمی، در سال 2002 میلادی فقط در چین 192 هزار نفر بر اثر مصرف داروی تقلبی جان خود را از دست دادند و مصرف شربت استامینوفن که در داخل آن «دیاتیلنگیکول» بکار رفته بود، باعث مرگ بیش از 500 بیمار که اکثر آنها کودک بودند، در چند کشور از جمله هند، بنگلادش، هائیتی، نیجریه و آرژانتین شده است.

وی افزود: در سال 1995 میلادی نیز دو هزار و 500 نفر در نیجریه در اثر دریافت واکسن مننژیت تقلبی فوت کردند و اگر داروهای ضد مالاریا مرغوب بودند در آن صورت می شد از مرگ سالانه 200 هزار نفر جلوگیری کرد.

همچنین در این خصوص معاون وزیر بهداشت و رئیس سازمان غذا و دارو در خصوص قاچاق محصولات آرایشی، اظهار داشت: متاسفانه در این زمینه با قاچاق کالاهای سلامت محور روبرو هستیم که باید گفت قاچاق محصولات فقط در حوزه آرایشی بهداشتی نیست بلکه محصولات غذایی، مکمل ها و داروهای قاچاق نیز در بازار وجود دارد که شدت قاچاق در آرایشی و بهداشتی بیشتر است.

وی گفت: برای مبارزه با قاچاق کالاهای سلامت محور، برنامه ریزی هایی شده و تلاش ما بر این است که برای روان سازی فعالیت های مربوط ضوابطی تهیه شده که واردات لوازم آرایشی از مبادی رسمی انجام شود که با این کار قاچاق کمتر شده و فرآورده های تقلبی از بازار حذف می شود.

رئیس سازمان غذا و دارو در پایان تاکید کرد: ساماندهی در حوزه عرضه نیز با راه اندازی پورتال سازمان غذا و دارو که کارهای آن در حال انجام است صورت می گیرد و مردم می توانند فرآورده ها را از لحاظ مجاز و یا غیر مجاز بودن کنترل کنند.

***مبارزه با داروهای تقلبی نیازمند عزم قوی

درعین حال مستشار قضایی معاونت قضایی قوه قضاییه گفت: مبارزه با قاچاق داروهای تقلبی نیازمند عزم قوی همه دستگاه‌ها است و نباید تنها منتظر دستگاه قضا و یا دایره مبارزه با قاچاق کالا باشند.

حسین نجفی اظهار کرد: در زمینه مقابله و مبارزه با قاچاق داروهای تقلبی که با جان انسان‌ها سر و کار دارد باید گمرک تقویت شود تا از ورود این نوع کالا‌ها جلوگیری شود.

وی تصریح کرد: برخی دارو‌ها غیر استاندار و غیر بهداشتی هستند و بر همین اساس وزارت بهداشت باید دراین عرصه وارد عمل شود.

نجفی اذعان داشت: داروهایی که به عنوان قاچاق وارد می‌شوند مهر استاندارد از وزارت بهداشت و سازمان استاندارد ندارند و همین موضوع نشان دهنده عدم کیفیت دارو و خطرآفرینی آن است.

وی افزود: وقتی مجوز از سوی وزارت بهداشت برای ورود برخی دارو‌ها داده نمی‌شود قطعا دارو‌ها استاندار و مطلوب نیست.

نجفی با بیان اینکه از طریق منطقه آزاد هم ممکن است داروی تقلبی وارد شود، اذعان داشت: وزارت بهداشت، استاندارد و وزارت کشور باید برای مقابله با ورود داروهای تقلبی به کشور وارد عمل شوند و با همکاری و همراهی یکدیگر راه را بر روی افراد سودجو ببندند.

مستشار قضایی معاونت قضایی قوه قضاییه در پایان با بیان اینکه همه دستگاه‌ها در مبارزه با قاچاق داروهای تقلبی ورود کنند، گفت: همه مسئولیت‌ها نباید به دستگاه قضا و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز قرا گیرد بلکه همه باید با توجه به اهمیت این موضوع وارد عمل شوند.

*** داروهای تاریخ مصرف گذشته با برچسب برند

در همین خصوص یک عضو هیات رئیسه کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با تاکید بر ضرورت نظارت بیشتر برای جلوگیری از ورود داروهای قاچاق به کشور، گفت: در این زمینه علاوه بر افزایش نظارت سازمان غذا و دارو، موسسه استاندارد و گمرک نیز باید دقت‌نظر بیشتری داشته باشند.

رسول خضری ،‌ با انتقاد از نبود نظارت بر مبادی ورودی داروهای قاچاق به کشور، افزود: کیفیت این داروها مشخص نیست به گونه‌ای که گاهی تاریخ مصرف دارو گذشته و اغلب روی آنها برچسب برند می‌زنند که همین موضوع مشکلاتی را برای مصرف کننده به وجود می‌آورد.

نماینده مردم سردشت و پیرانشهر در مجلس شورای اسلامی، با بیان اینکه ورود داروهای قاچاق به کشور وظیفه نظارتی سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت را دوچندان می‌کند، ادامه داد: همچنین موسسه استاندارد و گمرک نیز دراین میان رسالت سنگین و خطیری بر دوش دارند تا از ورود این داروها جلوگیری شود.

این نماینده مردم در مجلس نهم،‌ تصریح کرد: برای نخستین گام باید یک فرهنگ‌سازی دقیقی بین آحاد مردم صورت گیرد تا دارو را تنها از داروخانه‌های معتبر خریداری کنند زیرا اغلب شاهد بودیم که مصرف داروهای قاچاق در برخی افراد منجر به مرگ و میر افراد شده است.

وی با یادآوری اینکه بیشتر داروهای قاچاق از کشورهایی مانند چین و هندوستان به کشور وارد می‌شود، تاکید کرد:‌ حدود 90 درصد مواد اولیه داروهای تمام دنیا از سوی دو کشور هندوستان و چین تامین می‌شود به عنوان مثال امروزه 90 درصد داروهای کشورمان، تولید داخل است اما مواد اولیه 60 درصد از این 90 درصد دارو، از چین و هندوستان به کشور وارد می‌شوند و در سطح دنیا نیز چنین چیزی صحت دارد.

خضری ادامه داد:‌ تولید بیش از 90 درصد مواد اولیه داروسازی دنیا در چین و هندوستان سه دلیل عمده دارد که نیروی انسانی ارزان، منابع آبی فراوان و تخریب شدید منابع طبیعی را در خود جای داده است و به همین سبب دیگر کشورها به این سه علت که برای آنها بسیار هزینه‌بر است تن به تولید مواد اولیه دارو نمی‌دهند.

نماینده مردم سردشت و پیرانشهر در مجلس نهم، افزود: دسترسی به آب‌ها و اقیانوس‌ها، منابع جغرافیایی وسیع و جمعیت فراوان و ارزان در دو کشور هند و چین باعث شده تا مواد اولیه داروسازی در این دو کشور تولید شود؛ بر همین اساس میزان قاچاق داروها به کشورها نیز از این دو کشور بیشتر است.

خضری تاکیدکرد: به طور طبیعی مواد اولیه داروهایی که از مبادی رسمی از کشور چین و هند وارد ایران می‌شوند محل ایراد نیست اما نگرانی از آن بخش داروهایی است که از مبادی غیررسمی وارد می‌شوند که باید تدبیری برای آن اندیشیده شود.

عضو هیات رئیسه کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، به قاچاق دارو از کشور اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه در ایران یارانه به دارو پرداخت می‌شود لذا قاچاق این محصولات به کشورهایی مثل آذربایجان، عراق، اردن و افغانستان صورت می‌گیرد و بر همین مبنا قیمت دارو برای این کشورها بسیار ارزان‌تر تمام می‌شود لذا همین موضوع نیز باید در دستور کار نظارتی وزارت بهداشت قرار گیرد.